O_o Basics- 4 Pi & Sigma

ေစာေစာကပို႔စ္က ေၿပာထားသလို ကာဗြန္ အေၾကာင္းကို ဆက္ေၿပာပါ့မယ္။ မေၿပာခင္မွာ bonding အေၾကာင္း နည္းနည္းက်န္ေသးတာကို ဆက္ေၿပာၿပပါ့မယ္။ ပို႔စ္၃ မွာ သဘာ၀အတုိင္းၿဖစ္တည္ေနသမွ် အရာအားလံုးဟာ covalent bond ေတြေၾကာင့္ခ်ည္း ၿဖစ္ၾကတယ္လို႔ ေၿပာခဲ့ဖူးပါတယ္။ Covalent bond ေတြမွာ တစ္ခုေသာ element က ပုိၿပီးေတာ့ ဆြဲငင္အား ေကာင္းတာမ်ိဳးကို ေတြ႔ရတတ္ပါတယ္။ အဲဒီအခါက်ေတာ့ electron ေတြဟာ ဆြဲငင္အားပိုသာတဲ့ဘက္ကို ပိုမိုနီးကပ္သြားတဲ့အတြက္ Polar bond ဆိုတာ ၿဖစ္ေပၚလာပါတယ္။ အဲလို ၿဖစ္လာရင္ formal charge ဆုိတာလည္း ၿဖစ္လာပါတယ္။ အမွန္ေတာ့ formal charge ဆိုတာ electron မွ်တာ သို႔ ေပးလွဴတာ သို႔ လက္ခံတာေတြေၾကာင့္ element မွာ ၿဖစ္ေပၚလာတ့ဲ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္ပါ။ electron လက္ခံတဲ့ဘက္က အနုတ္လကၡဏာၿပၿပီး ေပးေ၀တဲ့ဘက္က အေပါင္းဓာတ္ကို ရပါတယ္။ electron မွာ အနုတ္ဓာတ္ (အမဓာတ္) ရွိလို႔ပါ။ အဲဒီလို ေနာက္ဆံုးရလဒ္အၿဖစ္ရတဲ့ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္ (formal charge) ကို တြက္ခ်က္ၿပီး ထုတ္ယူလုိ႔ရပါတယ္။ ေဖာ္ၿမဴလာကေတာ့ -

formal charge
=
group number - unshared electrons - half of shared electrons

မ်ားေသာအားၿဖင့္ Polar covalent bond ေတြမွာ အဲဒီ ရလဒ္ကို တြက္ထုတ္ဖုိ႔ လုိေလ့ရွိတတ္ပါတယ္။ Polar covalent bonding နွစ္မ်ိဳးရွိပါတယ္။ Sigma နဲ႔ Pi ပါ။ Sigma bonding ကေတာ့ ရွင္းပါတယ္။ S orbital ေတြက တစ္ခုနဲ႔တစ္ခု ထပ္ေနပါတယ္။ P orbital ဆုိရင္ေတာ့ ေက်ာခ်င္းကပ္ေနတတ္ၾကပါတယ္။ P orbital နဲ႔ S orbital ဆိုရင္ေတာ့ S orbital က P orbital ရဲ႕ ေခါင္းဘက္မွာ သြားထပ္ေနတတ္ပါတယ္။ ေအာက္မွာ ပံုနဲ႔ ရွင္းၿပထားပါတယ္။

Pi bond မွာေတာ့ Sigma နဲ႔ မတူပဲ P orbital မွာပဲ ၿဖစ္ေလ့ရွိပါတယ္။ မ်ဥ္းၿပိဳင္ တည္ရွိေနၾကတဲ့ P orbital ႏွစ္ခုဟာ တစ္ခုနဲ႔ တစ္ခု ေက်ာခ်င္း ထပ္ေနရံုတင္မကပဲ ေဘးခ်င္းပါ ထပ္ေနတာပါ။ အဲဒီလို တည္ရွိေနရင္ အဲတာ Pi bond ပါ။ ေအာက္မွာ Pi bond ကိုပံုနဲ႔ ၿပသထားပါတယ္။

ေနာက္တစ္ပို႔စ္မွာ Carbon အေၾကာင္းကို ဆက္ေရးပါ့မယ္။

(ဆက္ရန္)

O_o Basics - 3

အခုဆက္ၿပီး bonding ေတြအေၾကာင္းကို ေရးၾကည့္ပါမယ္။ အရမ္းကို လြယ္ကူေနရင္လညး္ ေက်ာ္သာသြားၾကပါ။ အေၿခခံမတင္ရေသးလုိ႔ အရင္တင္ၿဖစ္ေအာင္လို႔ အၿမန္ဆံုးေရးသားသြားပါ့မယ္။

ပထမဆံုး element ေတြ အကုန္လံုးကို စုထည့္ထားတဲ့ Periodic Table အေၾကာင္းစေၿပာပ့ါမယ္။ PTလို႔ပဲ ေခၚပါရေစ။ PTမွာ ေဒါင္လိုက္ ၇တန္းပါၿပီး အလ်ားလိုက္ ၇တန္းပါပါတယ္။ ေအာက္မွာ ပံုနွင့္တကြ ေဖာ္ၿပထားပါတယ္။ံ
အဲဒီ periodic tableကိုပဲ electron ပါ၇ွိမွဳနဲ႔ ခြဲၿခားၿပထားတာကို ဆက္လက္ရွဳစားၾကည့္ပါ။
နည္းနည္းဆက္ရွင္းရင္ ေဒါင္လိုက္တန္း ေတြမွာ တူေနၾကတဲ့ element ေတြက အရည္အေသြးနဲ႔ သဘာ၀ေတြ တူညီၾကၿပီးေတာ့ အလ်ားလိုက္တန္းေတြမွာ တူညီတဲ့ element ေတြကေတာ့ အကာ အေရအတြက္ တူညီၾကပါတယ္။ ပထမဆံုး element နွစ္မ်ိဳးၿဖစ္တဲ့ Hydrogen နဲ႔ Helium ကလဲြရင္ က်န္တဲ့ element ေတြ အားလံုး shell အကာ တစ္ခုထက္ပုိၿပီး ပါၾကပါတယ္။ Periodic Table ဆိုတာ element ေတြကို စုစည္းထားၿခင္းသက္သက္ပါပဲ။ ဒီေလာက္ဆုိရင္ စာဖတ္သူလည္း periodic table ကို နားလည္ေလာက္ၿပီလိ႔ုထင္ပါတယ္။

အခုေနာက္ပိုင္းမွာ element ေတြ တစ္ခုနဲ႔ တစ္ခု ဓာတ္ၿပဳပံုကို ေရးသားပါမယ္။ element ေတြကို သတၱဳ -metal၊ သတၱဳမဟုတ္ေသာ element မ်ား (ဘယ္လို ဗမာလို ေခၚရမွန္း မသိေတာ့လုိ႔ပါ :P) - nonmetals ၊ ေဟလိုဂ်င္ ဓာတ္ေငြ႔ - Halogen ဆုိၿပီး သံုးမ်ိဳး သံုးစားအၿပင္ ကန္႔လန္႔ အေၿခအေနမွာရွိတဲ့ element မ်ားကိုလည္း အမ်ိဳးအစားထပ္ခြဲလို႔ရပါေသးတယ္။ အေပၚက ပထမပံုကို ရွဳစားပါ။

Ionic Bonding

ဒီဓာတ္ၿပဳမွဳက metal ေတြနဲ႔ non-metal ေတြ ၾကားမွာၿဖစ္ပါတယ္။ တခ်ိဳ႔ေသာ element ေတြရ႕ဲ႔electron ေတြက အၿပင္ဆံုး shell ထဲကို တစ္ခုတည္း ပို႔ထားသလို ပိုေနေစတတ္ပါတယ္။ အဲလိုပဲ တခ်ိဳ႔ေသာ element ေတြရဲ႕ ဖြဲ႕စည္းပံုက်ေတာ့လည္း shell တစ္ခုကုိ အၿပည့္အ၀မၿဖစ္ေစပဲ တစ္လံဳးတည္းေသာ electron သို႔ နွစ္လံဳးေသာ electron စသၿဖင့္ လုိေနေစပါတယ္။ အဲဒီလိုၿဖစ္ေနတဲ့အခါမွာ လိုအပ္တဲ့ electron ကို ေပးနုိင္တဲ့ ပိုလွ်ံေနတဲ့ element က လိုအပ္ေနတဲ့ element အနီးအနားကို ေရာက္သြားခဲ့လွ်င္၊ အကယ္ရ်္ တစ္ခုေသာ element က ေနာက္တစ္ခုထက္ပိုၿပီးေတာ့ ဆြဲငင္အား ေကာင္းခဲ့ရင္ အားနည္းၿပီး electron လညး္ပိုေနတဲ့ element က သူ႔ရဲ႕ ပိုေနတဲ့ electron ကို စြန္႔လႊတ္လိုက္ရပါတယ္။ အဲဒီလို စြန္႔လႊတ္လိုက္တဲ့အတြက္ နွစ္ခုလံုးေသာ element ေတြဟာ neutral မဟုတ္ေတာ့ပဲ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္ကို ရရွိလာပါတယ္။ electron တစ္ခု ေပးလိုက္သူက အေပါင္းဓာတ္ကို သို႔ ဖိုဓာတ္ကို ရရွိၿပီး၊ ယူလိုက္သူက အနွုတ္ဓာတ္ သုိ႔ မဓာတ္ေတြကို ရလဒ္အၿဖစ္ ရရွိၾကပါတယ္။ အဲဒိလို ၿဖစ္သြားတဲ့အတြက္ element ႏွစ္ခုလံုးရဲ႕ elelctron တည္ၿမဲမွဳဟာ ပိုမို ခုိင္မာသြားပါတယ္။

Covalent Bonding

ဒီတစ္မ်ိဳးကေတာ့ အေပၚက ionic bonding လို တစ္ဖက္က ပိုအားေကာင္းစရာမလိုေတာ့ပါဘူး။ ပုိေနတဲ့ electron ေတြကို တစ္ဘက္ဘက္က လံုး၀စြန္႔လႊတ္ဖို႔ မလုိေတာ့လို႔ပါ။ Covalent bonding ဟာ nonmetal နဲ႔ ဓာတ္ေငြ႔ ေတြမွာပဲ အမ်ားစု ၿဖစ္ေလ့ရွိတတ္ၾကပါတယ္။ element ႏွစ္ခု သုိ႔ နွစ္ခုထက္ပိုမိုပါ၀င္ၿပီး cavalent bonding ၿဖစ္နုိင္ပါတယ္။ နွစ္ခုလံုးေသာ atom ေတြဟာ shellကို ၿဖည့္စည္းဖုိ႔ electron တစ္လံုး သို႔ တစ္လံုးထက္ပိုမို ရွိေနရင္ အဲဒီ လုိအပ္ေနတဲ့ electron အေရအတြက္ကို မွ်တဖုိ႔ အတြက္ ေပါင္းစည္းနိုင္ၾကပါတယ္။ အဲဒီလို ေပါင္းစည္းလိုက္တဲ့အခါ အဲဒီ atom ႏွစ္ခုဟာ တစ္ပူးတည္း ၿဖစ္သြားၾကပါတယ္။ သဘာ၀အတိုင္း တည္ရွိေနၾကတဲ့ အရာအားလံုးဟာ covalent bond ေတြေၾကာင့္ ၿဖစ္လာၾကတာမ်ားပါတယ္။ ေအာက္မွာ နမူနာကို ပံုနဲ႔ ၿပထားပါတယ္။ Oxygen နဲ႔ Hydrogen ႏွစ္လံုး ေပါင္းစပ္လုိ႔ ေရၿဖစ္လာပံုပါ။

ဒီေလာက္ဆုိရင္ အဓိက ဓာတ္ၿပဳပံုနွစ္မ်ိဳးကို အက်ဥး္ခ်ဳပ္ ေဖာ္ၿပၿပီးၿပီလုိ႔ထင္ပါတယ္။ ေနာက္ထပ္ ဆြဲငင္အား နွစ္မ်ိဳး ( Van der Waals Force နဲ႔ Electrostatic Charge) တို႔ေၾကာင့္လည္း bonding ေတြ ၿဖစ္ လာ နုိင္ပါေသးတယ္။

အခုဆုိရင္ အလြန္အေၿခခံက်တဲ့ အရာမ်ားကို ေရးသားလုိ႔ ၿပီးသြားပါၿပီ။ ေနာက္တစ္ပို႔စ္မွာ သက္ရွိေတြအတြက္ အေရးအၾကီးဆံုး element တစ္ခု ၿဖစ္တဲ့ carbon အေၾကာင္း ဆက္ေ၇းပါ့မယ္။

(ဆက္၇န္)

O_o Basics-2

ေစာေစာက စာကို ၿပန္ဆက္ပါမယ္။ အဲဒီ atom ေတြက electron ေတြက nucleus ကို ၀ိုင္းပတ္ေနတယ္လုိ႔ ေစာေစာက ဆုိထားခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီ electron ေတြက သူ႔ဘာသာသူ သြားခ်င္ရာသြားၿပီး ပတ္ခ်င္သလို ပတ္ေနတာ မဟုတ္ပါဘူး။ သူတုိ႔ဟာ nucleus ကို အနီးဆံုးကေန စပတ္ေနတဲ့ shell ၁ ကေန ၇ အထိ ခုနွစ္ခုတိတိ ေပၚမွာ တည္ၿပီး လွုပ္ရွားၾကရတာပါ။ အဲဒီ အကာတစ္ခုခ်င္းစီမွာ s ၊ p၊ d နဲ႔ f ဆိုတဲ့ orbit ေလးခုတိတိရွိပါတယ္။ အဲဒီ ေလးခုစလံုးမွာ သူတို႔ရဲ႕႔ ပံုသ႑န္ကိုယ္စီ electron ပါရွိနုိင္မွု ကိုယ္စီ ရိွၾကပါတယ္။ Orbit အၾကီးေတြက အေသးေတြကို အုပ္ၿပီး ၿဖစ္တည္ေနပါတယ္။

S က စက္လံုး (sphere) သ႑န္ လံုးလံုး၀ိုင္း၀ိုငး္ရွိပါသတဲ့။ P ကေတာ့ စက္လံုး သ႑န္ေပမယ့္လည္း အပိုင္းေလးနွစ္ခုပါပါတယ္။ နည္းနည္းေလးလည္း အ၀န္းက ပိုၾကီးသြားပါတယ္။ေအာက္မွာ ပံုနဲ႔ ၿပထားပါတယ္။

ဒီက ယူထားပါတယ္

အေပၚက ပံုမွာ ၿပထားတဲ့အတိုင္းပဲ S orbital က လံုးလံုး၀ိုင္း၀ိုင္းၿဖစ္ေနၿပီးေတာ့ P orbital ကေတာ့ အလံုးနွစ္လံဳး ဆက္ထားသလို သ႑န္နဲ႔ တည္ရွိပါတယ္။ P orbital ၃ မ်ိဳး ရွိပါတယ္။ X, Y နဲ႔ Z ပါ။ အဲဒီ သံုးမ်ိဳးလံုးကို electron ႏွစ္လံုးက ၿဖည့္နုိင္ပါတယ္။ P orbital ကေနစၿပီး အဲဒီလို ပံုသ႑န္ၿဖစ္သြားတာ d နဲ႔ f မွာလည္းပဲ အဲဒီလို သ႑န္ပဲ ရိွၿပန္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ x,y,z လိုမ်ိဳး orbit အခြဲေလးေတြ အေရအတြက္ကေတာ့ ပိုမုိမ်ားၿပားလာပါတယ္။

ေစာေစာက nucleus ကိုပတ္ထားတဲ့ အကာ (shell) ခုနစ္ခုရွိတယ္လုိ႔ ေၿပာခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီ အကာေတြရဲ႕႔ ပထမဆံုးတစ္ခုမွာ S orbital တစ္ခုပဲ ပါပါတယ္။ Shell number 2 မွာေတာ့ S နဲ႔ P ႏွစ္ခုပါပါတယ္။ ေနာက္ Shell number 3 မွာေတာ့ S, P, D သံုးခုပါပါတယ္။ Shell number 4 ကမွ စလုိ႔ s,p,d,f ေလးခုလံုး အၿပည့္အစံု ပတ္ပါတယ္။ s မွာ electron ၂လံုး ၀င္နုိင္ပါတယ္။ p မွာ electron ၆ လံုး ၀င္နုိင္ပါတယ္။ Px, Py, Pz ဆိုၿပီး orbital အခြဲသံုးခုပါတာ အေပၚမွာ ေဖာ္ၿပထားခဲ့ပါၿပီ။ d မွာ electron ၁၀လံုး ၀င္နုိင္ပါတယ္။ orbital အခြဲတစ္ခုမွာ electron ၂လံုး စီ ၿဖည့္နုိင္တဲ့အတြက္ d orbital မွာ လက္ခြဲငါးခုပါတယ္လုိ႔ သတ္မွတ္လုိ႔ရနုိင္ပါတယ္။ f orbital မွာ electron ၁၄ လံဳး၀င္နုိင္ပါတယ္။

electron ေတြကို ေနရာခ်ပံုနဲ႔ ပတ္သတ္လို႔ Aufbau Principle ဆိုတာကို ဆက္၇ွင္းၿပပါမယ္။ Aufbau Principle က electron ေတြကို nucleus နဲ႔ အနီးဆံုး အကာကေန ၿပီးေတာ့ ၿဖည့္သြားတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။ orbital ေတြအကုန္လံုးကို တစ္လံုးစီ ၿဖည့္သြားလို႔ ၿပည့္သြားမွ ဆက္ၿပီးေတာ့ ဒုတိယတစ္လံုးကို ၿဖည့္ပါတယ္။ အဲဒီလိုၿဖည့္သြားလိုက္တာ အကာတစ္ခုၿပည့္မွ ေနာက္တစ္ခုကို ဆက္သြားပါတယ္။ ပံုနဲ႔ ရွင္းၿပတာက ပိုေကာင္းတယ္ ထင္မိလုိ႔ ပံုၿဖည့္ထားပါတယ္။ မွ်ားၿပထားတဲ့အတိုင္း electron ေတြကို စီသြားပါတယ္။

ဒီက ယူထားပါတယ္

ေနာက္တစ္ပံုကို ပိုမိုရွင္းလင္းေစဖုိ႔ရာ ရည္ရြယ္ၿပီး ထပ္ၿဖည့္ထားပါတယ္။ ရွစားၾကည့္ပါ။ နားလည္ဖုိ႔ လြယ္ကူမယ္လုိ႔ ထင္မိပါတယ္။ electron ေတြကို ၿဖည့္ပံု ၿဖည့္နည္းပါ။
အခုဆုိရင္ အင္မတန္အေၿခခံက်တဲ့ atom သေဘာတ၇ားကိုေတာ့ ေ၇းလုိ႔ ၿပီးသေလာက္ရွိသြားပါၿပီ။ ေနာက္ထပ္ အေၿခခံ compound ေတြ အေၾကာင္းကို ဆက္ေရးပါ့မယ္။

(ဆက္ရန္)

Organics.. Organics! (O_o) Basics-1

ကေန႔ကေတာ့ မကိုင္တာ ၾကာတဲ့ Organic Chemistry ကို တို႔ၾကည့္ပါမယ္။ မွားတာရွိရင္ ေ၀ဖန္ေလကန္ ေၿပာဆိုဖို႔ ဖိတ္ေခၚပါတယ္။ အရင္တုန္းကလည္း မေရးဖူးေသးေတာ့ကာ အစကစေရးရမယ္လုိ႔ ထင္မိလုိ႔ အေၿခခံနည္းနည္းကို ေရးပါရေစ။

ကမာၻေပၚမွာ န႔ဲ အာကာသတစ္ခြင္မွာ ၿဖစ္ေပၚေနသမွ် ရုပ္၀တၳဳအားလံုးကို element ပစၥည္းေလးေတြနဲ႔ ဖြဲ႔စည္းထားပါတယ္။ အဲဒီ element ေတြကို proton, neutron, electron လုိ႔ ေခၚတဲ့ အမွုန္ေလးသံုးမ်ိဳးပါတ့ဲ atom ေတြနဲ႔ ေပါင္းစည္း ဖြဲ႔တည္ထားပါတယ္။ အဲလုိ ဖြဲ႔ထားတဲ့ အမွုန္ေလးေတြမွာ proton နဲ႔ neutron က အလယ္ေခါင္တည့္တည့္မွာ ေပါင္းစပ္ၿဖစ္တည္ေနေတာ့ Nucleus ၇ယ္လို႔ ၿဖစ္လာပါတယ္။ အဲဒီ nucleus ကိုပတ္ေနတာက electron ေတြပါ။ proton ေတြမွာ ဖိုဓာတ္ (positive charge) ပါရွိပါတယ္။ electron ေတြမွာ မဓာတ္ (negative charge) ရွိပါတယ္။ neutron ေတြကေတာ့ နာမည္အတုိင္းပဲ neutral charge ပါ။ atom တစ္ခုရဲ႔ ေယဘုယ်ပံုသ႑န္ကို ေအာက္မွာ ပံုနဲ႔တကြ ၿပထားပါတယ္။

(ဒီက ယူထားပါတယ္)

ေစာေစာကေၿပာေနတာေလးကို ၿပန္ဆက္ရမယ္ဆုိရင္ proton အေရအတြက္ဟာ electron အေရအတြက္နဲ႔ အၿမဲညီပါတယ္။ Atomic Number ဟာ proton သုိ႔ electron အေရအတြက္ကို ေခၚတာၿဖစ္ပါတယ္။ Mass Number ဆိုတာကေတာ့ proton နဲ႔ neutron အေရအတြက္ကို ေပါင္းထားတာၿဖစ္ပါတယ္။ Atom ေတြဟာ တစ္မ်ိဳးထဲကိုပဲ မူကြဲ နွစ္မ်ိဳးသံုးမ်ိဳး ရွိနုိင္ပါေသးတယ္။ အဲဒီ မူကြဲေတြကို သဘာ၀အတို္င္းေတြ႔ရရင္ Isotopes လို႔ေခၚပါတယ္။ Isotopes ေတြမွာ proton နဲ႔ electron အေရအတြက္ ညီတူညီမွ်ပါၿပီး neutronအေရအတြက္ေတာ့ ကြဲၿပားသြားပါတယ္။ Atomic Mass ကေတာ့ အဲဒီ Isotope ေတြအားလံုးကို ပ်မ္းမွ် ရွာထားတဲ့ အေရအတြက္တစ္ခုပါ။

(ဆက္ရန္)

သက္ရွိေလးေတြ လံုးတံုးတံုး - ၄ (ဗိုင္းရပ္စ္)

ဗိုင္းရပ္စ္ဆုိတဲ့ ေ၀ါဟာရကို စာဖတ္သူ ၾကားဖူးၿပီးသားၿဖစ္မွာပါ။ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးဆိုတာ ကူးစက္တတ္တယ္၊ ဒုကၡေပးတယ္၊ ေကာင္းက်ိဳးမေပးဘူး စသၿဖင့္ ဆက္စပ္ၿပီးေတြးမိၾကမွာေပါ့။
ဗိုင္းရပ္စ္ဆိုတာ Prokaryote လညး္မဟုတ္သလို Eukaryote လညး္မဟုတ္ပါဘူး။ သူတုိ႔ဟာ သက္ရွိေတြလို မ်ိဳးပြားမွဳကို သူတုိ႔ဘာသာသူတုိ႔ မၿပဳလုပ္နုိင္ၾကပါဘူး။ အားလံုးေသာ သက္ရွိေတြဟာ မိမိဘာသာၿဖစ္ေစ (single cell division) အၿခားေသာ မ်ိဳးတူသက္ရွိေတြနဲ႔ ရင္းနွီးရ်္ၿဖစ္ေစ မ်ိဳးပြားၿခင္းကို ၿပဳလုပ္နုိင္ၾကပါတယ္။ Single Cell ေတြ ၿဖစ္တဲ့ Prokaryote ေတြေတာင္မွပဲ မ်ိဳးပြားၿခင္းကို ၿပဳလုပ္နုိင္ၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြကေတာ့ မလုပ္နုိင္ၾကပါဘူး။ သူတုိ႔ေတြဟာ သက္ရွိတစ္မ်ိဳးမ်ိဳးအတြင္းမွာ ကပ္ပါးေကာင္အၿဖစ္ေနၿပီး သူတို႔ရဲ႔ အေရအတြက္နဲ႔ မ်ိဳးရိုးဗီဇကို ပြားၾကရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သူတို႔ကို Parasite လို႔ပဲ ေခၚလို႔ရပါတယ္။

ဗိုင္းရပ္စ္ေတြဟာ သက္ရွိတစ္မ်ဳိးမ်ိဳးရဲ႕ ကိုယ္ထဲကို သူတုိ႔အတြင္းက ပင္မ အလုပ္လုပ္တဲ့ protein ေတြပါတဲ့ capsule ေလးကို ထည့္လိုက္ပါတယ္။ ၿပီးေနာက္မွာေတာ့ အဲဒီ capsule ေလးေတြဟာ သူတုိ႔ ေ၇ာက္၇ွိေနတဲ့ cell အတြင္းက အာဟာရေတြကို အသံုးၿပဳၿပီး ေနာက္ထပ္ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြကို ပြားပါေတာ့တယ္။ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြကို protein အကာတစ္ခုက ကာကြယ္ေပးၿပီး အဲဒီ အကာနဲ႔ပဲ cell ေတြကို ကပ္တြယ္ရပါတယ္။

ဗိုင္းရပ္စ္ေတြရဲ႕ မ်ိဳးပြားနညး္ေနာက္တစ္မ်ိဳးကေတာ့ cell ေပၚမွာတြယ္ၿပီးေတာ့ သူတို႔ရ႕ဲ႕႔ဗီဇေတြကို အတြင္းကို ထိုးသြင္းလိုက္တာပါပဲ။ အဲဒီ ဗီဇေတြက ပင္မcell ရဲ႔ ဗီဇနဲ႔ ေပါင္းစပ္ၿပီးတဲ့ေနာက္မွာေတာ့ အဲဒီ cell ပြားတုိင္းပြားတိုင္းမွာ ဗီဇကြဲၿပားေနၿပီၿဖစ္တဲ့ cell ေတြကိုပဲ ရရွိပါေတာ့တယ္။ ေအာက္မွာ ပံုနဲ႔ ၿပထားပါတယ္။

(ေဟာဒီက ယူထားပါတယ္)

ဗိုင္းရပ္စ္ေတြဟာ cell အတြင္းကို က်ဴးေက်ာ္တဲ့အခါမွာ ႏွစ္မ်ိဳးေသာအေၿခအေနတုိ႔ ၿဖစ္နုိင္ေၿခရွိပါတယ္။ ပထမတစ္မ်ိဳးကေတာ့ အဲဒီ ဗီုင္းရပ္စ္ေတြဟာ cell အတြင္းမွာပဲ ပြားလာၿပီးေနာက္ပိုင္း ၾကီးထြားလာတဲ့အခါမွာ cell ကို ဖ်က္ၿပိး အၿပင္ကိုထြက္လာၾကပါလိမ့္မယ္။ ေနာက္တစ္မ်ိဳးကေတာ့ အဲဒီcell ေတြရဲ႕႔ မ်ိဳးရိုးဗီဇက နဂိုမူလ က်ဴးေက်ာ္ခံရတဲ့ cell ရဲ႕ ဗီဇတစိတ္တပိုင္းအၿဖစ္နဲ႔ ဆက္လက္တည္ရွိသြားနုိင္တာပါ။ အဲဒီလိုၿဖစ္ရင္ မ်ိဳးရိုးဗီဇေၾကာင့္ၿဖစ္တဲ့ ေရာဂါေတြကို ၿဖစ္ေစနုိင္ပါတယ္။ ဘာၿဖစ္လုိ႔လဲဆုိေတာ့ ဗီဇလို႔ေခၚတဲ့ DNA ေတြက ကိုယ္ခႏၵာတစ္ခုလံုးမွာရွိတဲ့ ၿဖစ္မွဳပ်က္မွဳ အရာအားလံုးအတြက္ protein ေတြကို ညႊန္ၾကားထုတ္လုပ္ၿပီး ထိန္းခ်ဳပ္ထားလို႔ပါ။ အဲတာေၾကာင့္ ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္လည္း မ်ိဳးရိုးဗီဇ ေရာဂါေတြၿဖစ္လာနုိင္ပါတယ္။

(ဆက္၇န္)

သက္ရွိေလးေတြ လံုးတံုးတံုး - ၃

ေစာေစာက ပို႔စ္ကေန အစၿပန္ေကာက္ရရင္ သက္ရွိေတြ အားလံုးဟာ တစ္မ်ိဳးနဲ႔တစ္မ်ိဳး အမွီ ၿပဳၿပီး ေနထုိင္ၾကပါတယ္ကေန ၿပန္စရပါလိမ့္မယ္။ အဲလုိ ေနထိုင္ၾကတဲ့အခါမွာ တစ္ခါတစ္ခါက်ေတာ့ တစ္ဘက္ဘက္က အမွီၿပဳတာလြန္လာတဲ့အခါ ေနာက္တစ္ဘက္က သူ႔ရဲ႔ ရပ္တည္မွုကို ၿပန္လည္တိုက္ခိုက္ေတာင္းဆိုရတာလည္း ရွိပါတယ္။ ဥပမာ တခါတရံမွာ လူ႔ကိုယ္ထဲက ပိုးမႊားေတြက သူတို႔ ရွိေနသင့္တဲ့ေနရာမွာ မေနပဲ တၿခားေနရာကို ေရာက္သြားရင္ ကိုယ္ခႏၵာၾကီးက ဒုကၡေရာက္ေတာ့မွာ ၿဖစ္တဲ့အတြက္ ကိုယ္ခႏၶာထဲမွာပဲ ေနထိုင္တဲ့ ခုခံအားတပ္ေပါင္းစုေတြက တိုက္ထုတ္သတ္ၿဖတ္ပစ္ရပါတယ္။ ဆိုလိုတာက ပိုးမႊားေတြက လုိအပ္သေလာက္ပဲ ရွိသင့္တဲ့ေနရာမွာ ရွိရမယ္ေပါ့။ ဆိုေတာ့ကာ တစ္ဘက္နဲ႔တစ္ဘက္ အမွီၿပဳၾကရာမွာ က်ဴးေက်ာ္သလုိ မၿဖစ္ေအာင္လည္း စည္းရိွရတယ္ဆိုပါေတာ့။

Bacteria ေတြလိုပဲ cell တစ္ခုတည္းန႔ဲ ဖြဲ႔စည္းထားတဲ့ eukaryote တစ္မ်ိဳးကေတာ့ protozoa ပါ။ Protozoan ေတြဟာ ေကာင္းက်ိဳး ဆိုးက်ိဳး ႏွစ္မ်ိဳးလံုးကို ၿဖစ္ေစနုိင္ပါတယ္။ ဥပမာ၊ သူတုိ႔ေတြဟာ ေၿမဆီလႊာ ေကာင္းမြန္မွဳအတြက္အေရးပါပါတယ္။ Nitrogen နဲ႔ Phosphate ေတြကို စြန္႔ထုတ္ၾကလု႔ိရယ္၊ မလိုအပ္တဲ့ အမွိုက္အညစ္အေၾကးေတြကို ဖ်က္ဆးီပစ္ရာမွာလည္း ပါ၀င္ေနလုိ႔ရယ္ပါ။ လူ႔ကိုယ္ခႏၵာအတြက္ေတာ့ Protozoa ေတြက လံုး၀ မေကာင္းတဲ့ သက္ရွိေတြပါ။ ေရာဂါအေတာ္မ်ားမ်ားကို ၿဖစ္ေစပါတယ္။ အဲဒိလိုပဲ ေနာက္ထပ္ cell တစ္လံုးတည္းနဲ႔ အသက္ရွင္ေနတဲ့ Yeast ေခၚ ေရညွိ (လို႔ေၿပာလုိ႔ ရမလားမသိဘူး) နဲ႔ မွိဳေတြဟာလည္း ေကာင္းက်ိဳး နဲ႔ ဆိုးက်ိဳးကို ၿပိဳင္တူေပးတတ္ၾကတဲ့ Eukaryote ေတြပါ။ သူတုိ႔ေတြကို ဘီယာ နဲ႔ ၀ိုင္ေတြ ခ်က္ရာမွာ၊ ေပါင္မုန္႔ လုပ္ရာမွာ၊ ဒါ့ၿပင္ ေဆး၀ါးေတြ ထုတ္လုပ္ရာမွာအထိ အသံုးၿပဳရပါတယ္။ အဲဒီလို အသံုး၀င္သလိုပဲ သူတုိ႔ေတြကပဲ သက္၇ွိေတြနဲ႔ လူေတြကို ေရာဂါအမ်ိဳးမ်ိဳး ေပးစြမး္နုိင္ၿပန္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သက္ရွိေတြ အားလံုးဟာ တစ္မ်ိဳးနဲ႔ တစ္မ်ိဳး မွီတင္းေနထိုင္ေနလုိ႔သာ အသက္ရွင္ေနနုိင္စြမ္းရွိၾကတာပါ။ တကယ္လုိ႔ တစ္ဘက္ဘက္က ပ်က္စီးခဲ့ရင္ အၿခားေသာဘက္ကလည္း ပ်က္စီးဖုိ႔ အလားအလာမ်ားပါတယ္။

(ဆက္ရန္)

သက္ရွိေလးေတြ လံုးတံုးတံဳး- ၂

အပင္နဲ႔ တိရစာၦန္မ်ားအားလံုးဟာ (လူလည္းပါပါတယ္) Eukaryotes ေတြၿဖစ္ၾကပါတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ နွစ္ေပါင္း ငါးရာေလာက္က Charles Darwin ဆိုတဲ့ ၿဗိတိသွ် သဘာ၀ေဗဒပညာရွင္ တစ္ေယာက္က ကမာၻေပၚမွာရွိတဲ့ သက္၇ွိေတြဟာ အဆင့္ဆင့္ ၿဖစ္တည္ေၿပာင္းလဲမွုေတြအရ ၿဖစ္ေပၚလာၾကတယ္၊ အားလံုးမွာ common ancestor ေတြ တူညီေသာ အေၿခခံေတြ ရွိၾကတယ္ဆိုတာကို The Origin Of Life ဆိုတဲ့ စာအုပ္နဲ႔ Voyage Of the Beagle ဆိုတဲ့ စာအုပ္ေတြမွာ အေထာက္အထားမ်ားနဲ႔ သက္ေသၿပခဲ့ပါတယ္။ Gregor Mendel ဆိုတဲ့ ဇီ၀ေဗဒ နဲ႔ ရုကၡေဗဒပညာရွင္ၾကီးကလည္း အပင္ေတြကို မ်ိဳးစပ္လုိက္ရင္ မိဘႏွစ္ပါးနဲ႔ ကြဲၿပားတဲ့ ေနာက္ထပ္ မ်ိဳးသစ္ေတြ ထပ္ၿဖစ္ေပၚလာနုိင္တယ္ဆုိတာကို အခါခါ စမ္းသပ္ မွတ္တမ္းတင္ၿပီး သက္ေသၿပခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီလိုပဲ Thomus Morgan ဆုိတဲ့ မ်ိဳးရိုးဗီဇ ပညာရွင္ၾကီးကလည္း ယင္ေကာင္တစ္မ်ိဳး (Drosophila Fruit Fly) ကို အသံုးၿပဳၿပီး မ်ိဳးရိုးဗီဇ ကြဲၿပားမွဳေတြက မတူညီတဲ့ အရည္အေသြးေတြရွိတဲ့ ယင္ေကာင္ေတြကို မိတ္လိုက္ေပးရင္ ၿဖစ္ေပၚလာနုိင္တယ္ဆိုတာကို သက္ေသၿပခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီလို စမ္းသပ္မွဳမ်ိဳးေတြကို ၾကြက္မ်ားနဲ႔ စမ္းသပ္ထားတာေတြလည္း ရွိပါတယ္။ အင္တာနက္မွာ အလြယ္တကူပဲ ရွာေဖြ ဖတ္၇ွဳနုိင္ပါတယ္။ စာအုပ္အရကေတာ့ - Principles of Genetics : Snustad, Simmons,Jenkins ကို ဖတ္၇ွုလိုက္ရင္ အရင္ဆံုး အေၾကာင္းအရာက Morgan ရဲ႕ စမ္းသပ္မွဳဆိုတာကို ေတြ႔နုိင္ပါလိမ့္မယ္။

အခုေၿပာခ်င္တာက မ်ိဳးရိုးဗီဇေဗဒ မဟုတ္ေတာ့ ေစာေစာက စကားအစကို ၿပန္ေကာက္ရရင္ ကမာၻေပၚမွာ ရွိတဲ့ သက္၇ွိေတြနဲ႔ အပင္ေတြအားလံုးက eukaryotes ဆိုတာနဲ႔ ၿပန္စရပါ့မယ္။ အဲဒီ eukaryoteေတြက cell တစ္ခုတည္း သီးၿခားၿဖစ္တည္ေနတာရွိသလို အမ်ားစုေပါင္းၿပီး ၿဖစ္တည္ေနတာလည္းရွီတယ္လို႔ ေၿပာခဲ့ဖူးပါတယ္။ စာေရးသူ ေအာက္မွာ ၿပထားတဲ့ ပံုက prokaryote ေတြနဲ႔ eukaryote ေတြ အဆင့္ဆင့္ ၿဖစ္ေပၚလာပံုကို ၿပထားတာပါ။ပံုမွာ ၿမင္ရတဲ့အတိုင္းပဲ သက္ရွိသတၱ၀ါေတြ အားလံုးက (cell ရွိတဲ့ သက္ရွိေတြ အားလံုး) common ancestor တစ္မ်ိဳးတည္းကေန ထြက္ေပၚလာတာလို႔ ယူဆလုိ႔ရပါတယ္။
Bacteria ေတြ အားလံုးဟာ Prokaryote ေတြ ၿဖစ္ၿပီး ေစာေစာက ေၿပာသလိုပဲ အပင္နဲ႔ တၿခားသက္ရွိေတြကေတာ့ cell ေတြထဲမွာ nucleus ပါတဲ့အတြက္ Eukaryote ေတြခ်ည္းပါပဲ။ Archaea လို႔ ေခၚတဲ့ အမ်ိဳးအစားတစ္မ်ိဳးလည္း Eukaryote ေတြနဲ႔နီးစပ္စြာ ခြဲထြက္သြားပါေသးတယ္။ သူတုိ႔ကေတာ့ Prokaryote လည္း Eukaryote လည္း မဟုတ္တဲ့ ကန္႔လန္႔ေကာင္ေတြေပါ့။ ဆုိေတာ့ကာ အေပၚကၿပထားတဲ့ ပံုအတိုင္းပါပဲ။ Prokaryote ေတြနဲ႔ Eukaryote ေတြဟာ အတူတကြ မွီတင္းၿဖစ္ေပၚနုိင္ပါတယ္။ အဲတာကိုလည္း လူ႔ကိုယ္ခႏၵာထဲမွာ ရွိတဲ့ bacteria ေတြကတင္ သက္ေသၿပနုိင္ပါတယ္။ Eukaryote ေတြကို Bacteria တစ္မ်ိဳးပဲ ၿဖစ္တဲ့ Eu-bacteria / true-bacteria ကေန ေပါက္ဖြားခဲ့တယ္လုိ႔ သိရပါတယ္။ Archaea နဲ႔ Eukaryote ေတြဟာ Eu-bacteria ေတြကေန ဆင္းသက္လာတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။ Archaea ေတြက Prokaryote ေတြပါ။ သူတုိ႔မွာ Nucleus မရွိပါဘူး။ ဆိုေတာ့ကာ အားလံုးေသာ သက္ရွိေတြဟာ common ancestor တစ္မ်ိဳးထဲကေနပဲ ဆင္းသက္လာတယ္လို႔ ဆုိရပါလိမ့္မယ္။

(ဆက္ရန္)