သက္ရွိေလးေတြ လံုးတံုးတံုး - ၄ (ဗိုင္းရပ္စ္)

ဗိုင္းရပ္စ္ဆုိတဲ့ ေ၀ါဟာရကို စာဖတ္သူ ၾကားဖူးၿပီးသားၿဖစ္မွာပါ။ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးဆိုတာ ကူးစက္တတ္တယ္၊ ဒုကၡေပးတယ္၊ ေကာင္းက်ိဳးမေပးဘူး စသၿဖင့္ ဆက္စပ္ၿပီးေတြးမိၾကမွာေပါ့။
ဗိုင္းရပ္စ္ဆိုတာ Prokaryote လညး္မဟုတ္သလို Eukaryote လညး္မဟုတ္ပါဘူး။ သူတုိ႔ဟာ သက္ရွိေတြလို မ်ိဳးပြားမွဳကို သူတုိ႔ဘာသာသူတုိ႔ မၿပဳလုပ္နုိင္ၾကပါဘူး။ အားလံုးေသာ သက္ရွိေတြဟာ မိမိဘာသာၿဖစ္ေစ (single cell division) အၿခားေသာ မ်ိဳးတူသက္ရွိေတြနဲ႔ ရင္းနွီးရ်္ၿဖစ္ေစ မ်ိဳးပြားၿခင္းကို ၿပဳလုပ္နုိင္ၾကပါတယ္။ Single Cell ေတြ ၿဖစ္တဲ့ Prokaryote ေတြေတာင္မွပဲ မ်ိဳးပြားၿခင္းကို ၿပဳလုပ္နုိင္ၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြကေတာ့ မလုပ္နုိင္ၾကပါဘူး။ သူတုိ႔ေတြဟာ သက္ရွိတစ္မ်ိဳးမ်ိဳးအတြင္းမွာ ကပ္ပါးေကာင္အၿဖစ္ေနၿပီး သူတို႔ရဲ႔ အေရအတြက္နဲ႔ မ်ိဳးရိုးဗီဇကို ပြားၾကရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သူတို႔ကို Parasite လို႔ပဲ ေခၚလို႔ရပါတယ္။

ဗိုင္းရပ္စ္ေတြဟာ သက္ရွိတစ္မ်ဳိးမ်ိဳးရဲ႕ ကိုယ္ထဲကို သူတုိ႔အတြင္းက ပင္မ အလုပ္လုပ္တဲ့ protein ေတြပါတဲ့ capsule ေလးကို ထည့္လိုက္ပါတယ္။ ၿပီးေနာက္မွာေတာ့ အဲဒီ capsule ေလးေတြဟာ သူတုိ႔ ေ၇ာက္၇ွိေနတဲ့ cell အတြင္းက အာဟာရေတြကို အသံုးၿပဳၿပီး ေနာက္ထပ္ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြကို ပြားပါေတာ့တယ္။ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြကို protein အကာတစ္ခုက ကာကြယ္ေပးၿပီး အဲဒီ အကာနဲ႔ပဲ cell ေတြကို ကပ္တြယ္ရပါတယ္။

ဗိုင္းရပ္စ္ေတြရဲ႕ မ်ိဳးပြားနညး္ေနာက္တစ္မ်ိဳးကေတာ့ cell ေပၚမွာတြယ္ၿပီးေတာ့ သူတို႔ရ႕ဲ႕႔ဗီဇေတြကို အတြင္းကို ထိုးသြင္းလိုက္တာပါပဲ။ အဲဒီ ဗီဇေတြက ပင္မcell ရဲ႔ ဗီဇနဲ႔ ေပါင္းစပ္ၿပီးတဲ့ေနာက္မွာေတာ့ အဲဒီ cell ပြားတုိင္းပြားတိုင္းမွာ ဗီဇကြဲၿပားေနၿပီၿဖစ္တဲ့ cell ေတြကိုပဲ ရရွိပါေတာ့တယ္။ ေအာက္မွာ ပံုနဲ႔ ၿပထားပါတယ္။

(ေဟာဒီက ယူထားပါတယ္)

ဗိုင္းရပ္စ္ေတြဟာ cell အတြင္းကို က်ဴးေက်ာ္တဲ့အခါမွာ ႏွစ္မ်ိဳးေသာအေၿခအေနတုိ႔ ၿဖစ္နုိင္ေၿခရွိပါတယ္။ ပထမတစ္မ်ိဳးကေတာ့ အဲဒီ ဗီုင္းရပ္စ္ေတြဟာ cell အတြင္းမွာပဲ ပြားလာၿပီးေနာက္ပိုင္း ၾကီးထြားလာတဲ့အခါမွာ cell ကို ဖ်က္ၿပိး အၿပင္ကိုထြက္လာၾကပါလိမ့္မယ္။ ေနာက္တစ္မ်ိဳးကေတာ့ အဲဒီcell ေတြရဲ႕႔ မ်ိဳးရိုးဗီဇက နဂိုမူလ က်ဴးေက်ာ္ခံရတဲ့ cell ရဲ႕ ဗီဇတစိတ္တပိုင္းအၿဖစ္နဲ႔ ဆက္လက္တည္ရွိသြားနုိင္တာပါ။ အဲဒီလိုၿဖစ္ရင္ မ်ိဳးရိုးဗီဇေၾကာင့္ၿဖစ္တဲ့ ေရာဂါေတြကို ၿဖစ္ေစနုိင္ပါတယ္။ ဘာၿဖစ္လုိ႔လဲဆုိေတာ့ ဗီဇလို႔ေခၚတဲ့ DNA ေတြက ကိုယ္ခႏၵာတစ္ခုလံုးမွာရွိတဲ့ ၿဖစ္မွဳပ်က္မွဳ အရာအားလံုးအတြက္ protein ေတြကို ညႊန္ၾကားထုတ္လုပ္ၿပီး ထိန္းခ်ဳပ္ထားလို႔ပါ။ အဲတာေၾကာင့္ ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္လည္း မ်ိဳးရိုးဗီဇ ေရာဂါေတြၿဖစ္လာနုိင္ပါတယ္။

(ဆက္၇န္)

သက္ရွိေလးေတြ လံုးတံုးတံုး - ၃

ေစာေစာက ပို႔စ္ကေန အစၿပန္ေကာက္ရရင္ သက္ရွိေတြ အားလံုးဟာ တစ္မ်ိဳးနဲ႔တစ္မ်ိဳး အမွီ ၿပဳၿပီး ေနထုိင္ၾကပါတယ္ကေန ၿပန္စရပါလိမ့္မယ္။ အဲလုိ ေနထိုင္ၾကတဲ့အခါမွာ တစ္ခါတစ္ခါက်ေတာ့ တစ္ဘက္ဘက္က အမွီၿပဳတာလြန္လာတဲ့အခါ ေနာက္တစ္ဘက္က သူ႔ရဲ႔ ရပ္တည္မွုကို ၿပန္လည္တိုက္ခိုက္ေတာင္းဆိုရတာလည္း ရွိပါတယ္။ ဥပမာ တခါတရံမွာ လူ႔ကိုယ္ထဲက ပိုးမႊားေတြက သူတို႔ ရွိေနသင့္တဲ့ေနရာမွာ မေနပဲ တၿခားေနရာကို ေရာက္သြားရင္ ကိုယ္ခႏၵာၾကီးက ဒုကၡေရာက္ေတာ့မွာ ၿဖစ္တဲ့အတြက္ ကိုယ္ခႏၶာထဲမွာပဲ ေနထိုင္တဲ့ ခုခံအားတပ္ေပါင္းစုေတြက တိုက္ထုတ္သတ္ၿဖတ္ပစ္ရပါတယ္။ ဆိုလိုတာက ပိုးမႊားေတြက လုိအပ္သေလာက္ပဲ ရွိသင့္တဲ့ေနရာမွာ ရွိရမယ္ေပါ့။ ဆိုေတာ့ကာ တစ္ဘက္နဲ႔တစ္ဘက္ အမွီၿပဳၾကရာမွာ က်ဴးေက်ာ္သလုိ မၿဖစ္ေအာင္လည္း စည္းရိွရတယ္ဆိုပါေတာ့။

Bacteria ေတြလိုပဲ cell တစ္ခုတည္းန႔ဲ ဖြဲ႔စည္းထားတဲ့ eukaryote တစ္မ်ိဳးကေတာ့ protozoa ပါ။ Protozoan ေတြဟာ ေကာင္းက်ိဳး ဆိုးက်ိဳး ႏွစ္မ်ိဳးလံုးကို ၿဖစ္ေစနုိင္ပါတယ္။ ဥပမာ၊ သူတုိ႔ေတြဟာ ေၿမဆီလႊာ ေကာင္းမြန္မွဳအတြက္အေရးပါပါတယ္။ Nitrogen နဲ႔ Phosphate ေတြကို စြန္႔ထုတ္ၾကလု႔ိရယ္၊ မလိုအပ္တဲ့ အမွိုက္အညစ္အေၾကးေတြကို ဖ်က္ဆးီပစ္ရာမွာလည္း ပါ၀င္ေနလုိ႔ရယ္ပါ။ လူ႔ကိုယ္ခႏၵာအတြက္ေတာ့ Protozoa ေတြက လံုး၀ မေကာင္းတဲ့ သက္ရွိေတြပါ။ ေရာဂါအေတာ္မ်ားမ်ားကို ၿဖစ္ေစပါတယ္။ အဲဒိလိုပဲ ေနာက္ထပ္ cell တစ္လံုးတည္းနဲ႔ အသက္ရွင္ေနတဲ့ Yeast ေခၚ ေရညွိ (လို႔ေၿပာလုိ႔ ရမလားမသိဘူး) နဲ႔ မွိဳေတြဟာလည္း ေကာင္းက်ိဳး နဲ႔ ဆိုးက်ိဳးကို ၿပိဳင္တူေပးတတ္ၾကတဲ့ Eukaryote ေတြပါ။ သူတုိ႔ေတြကို ဘီယာ နဲ႔ ၀ိုင္ေတြ ခ်က္ရာမွာ၊ ေပါင္မုန္႔ လုပ္ရာမွာ၊ ဒါ့ၿပင္ ေဆး၀ါးေတြ ထုတ္လုပ္ရာမွာအထိ အသံုးၿပဳရပါတယ္။ အဲဒီလို အသံုး၀င္သလိုပဲ သူတုိ႔ေတြကပဲ သက္၇ွိေတြနဲ႔ လူေတြကို ေရာဂါအမ်ိဳးမ်ိဳး ေပးစြမး္နုိင္ၿပန္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သက္ရွိေတြ အားလံုးဟာ တစ္မ်ိဳးနဲ႔ တစ္မ်ိဳး မွီတင္းေနထိုင္ေနလုိ႔သာ အသက္ရွင္ေနနုိင္စြမ္းရွိၾကတာပါ။ တကယ္လုိ႔ တစ္ဘက္ဘက္က ပ်က္စီးခဲ့ရင္ အၿခားေသာဘက္ကလည္း ပ်က္စီးဖုိ႔ အလားအလာမ်ားပါတယ္။

(ဆက္ရန္)

သက္ရွိေလးေတြ လံုးတံုးတံဳး- ၂

အပင္နဲ႔ တိရစာၦန္မ်ားအားလံုးဟာ (လူလည္းပါပါတယ္) Eukaryotes ေတြၿဖစ္ၾကပါတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ နွစ္ေပါင္း ငါးရာေလာက္က Charles Darwin ဆိုတဲ့ ၿဗိတိသွ် သဘာ၀ေဗဒပညာရွင္ တစ္ေယာက္က ကမာၻေပၚမွာရွိတဲ့ သက္၇ွိေတြဟာ အဆင့္ဆင့္ ၿဖစ္တည္ေၿပာင္းလဲမွုေတြအရ ၿဖစ္ေပၚလာၾကတယ္၊ အားလံုးမွာ common ancestor ေတြ တူညီေသာ အေၿခခံေတြ ရွိၾကတယ္ဆိုတာကို The Origin Of Life ဆိုတဲ့ စာအုပ္နဲ႔ Voyage Of the Beagle ဆိုတဲ့ စာအုပ္ေတြမွာ အေထာက္အထားမ်ားနဲ႔ သက္ေသၿပခဲ့ပါတယ္။ Gregor Mendel ဆိုတဲ့ ဇီ၀ေဗဒ နဲ႔ ရုကၡေဗဒပညာရွင္ၾကီးကလည္း အပင္ေတြကို မ်ိဳးစပ္လုိက္ရင္ မိဘႏွစ္ပါးနဲ႔ ကြဲၿပားတဲ့ ေနာက္ထပ္ မ်ိဳးသစ္ေတြ ထပ္ၿဖစ္ေပၚလာနုိင္တယ္ဆုိတာကို အခါခါ စမ္းသပ္ မွတ္တမ္းတင္ၿပီး သက္ေသၿပခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီလိုပဲ Thomus Morgan ဆုိတဲ့ မ်ိဳးရိုးဗီဇ ပညာရွင္ၾကီးကလည္း ယင္ေကာင္တစ္မ်ိဳး (Drosophila Fruit Fly) ကို အသံုးၿပဳၿပီး မ်ိဳးရိုးဗီဇ ကြဲၿပားမွဳေတြက မတူညီတဲ့ အရည္အေသြးေတြရွိတဲ့ ယင္ေကာင္ေတြကို မိတ္လိုက္ေပးရင္ ၿဖစ္ေပၚလာနုိင္တယ္ဆိုတာကို သက္ေသၿပခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီလို စမ္းသပ္မွဳမ်ိဳးေတြကို ၾကြက္မ်ားနဲ႔ စမ္းသပ္ထားတာေတြလည္း ရွိပါတယ္။ အင္တာနက္မွာ အလြယ္တကူပဲ ရွာေဖြ ဖတ္၇ွဳနုိင္ပါတယ္။ စာအုပ္အရကေတာ့ - Principles of Genetics : Snustad, Simmons,Jenkins ကို ဖတ္၇ွုလိုက္ရင္ အရင္ဆံုး အေၾကာင္းအရာက Morgan ရဲ႕ စမ္းသပ္မွဳဆိုတာကို ေတြ႔နုိင္ပါလိမ့္မယ္။

အခုေၿပာခ်င္တာက မ်ိဳးရိုးဗီဇေဗဒ မဟုတ္ေတာ့ ေစာေစာက စကားအစကို ၿပန္ေကာက္ရရင္ ကမာၻေပၚမွာ ရွိတဲ့ သက္၇ွိေတြနဲ႔ အပင္ေတြအားလံုးက eukaryotes ဆိုတာနဲ႔ ၿပန္စရပါ့မယ္။ အဲဒီ eukaryoteေတြက cell တစ္ခုတည္း သီးၿခားၿဖစ္တည္ေနတာရွိသလို အမ်ားစုေပါင္းၿပီး ၿဖစ္တည္ေနတာလည္းရွီတယ္လို႔ ေၿပာခဲ့ဖူးပါတယ္။ စာေရးသူ ေအာက္မွာ ၿပထားတဲ့ ပံုက prokaryote ေတြနဲ႔ eukaryote ေတြ အဆင့္ဆင့္ ၿဖစ္ေပၚလာပံုကို ၿပထားတာပါ။ပံုမွာ ၿမင္ရတဲ့အတိုင္းပဲ သက္ရွိသတၱ၀ါေတြ အားလံုးက (cell ရွိတဲ့ သက္ရွိေတြ အားလံုး) common ancestor တစ္မ်ိဳးတည္းကေန ထြက္ေပၚလာတာလို႔ ယူဆလုိ႔ရပါတယ္။
Bacteria ေတြ အားလံုးဟာ Prokaryote ေတြ ၿဖစ္ၿပီး ေစာေစာက ေၿပာသလိုပဲ အပင္နဲ႔ တၿခားသက္ရွိေတြကေတာ့ cell ေတြထဲမွာ nucleus ပါတဲ့အတြက္ Eukaryote ေတြခ်ည္းပါပဲ။ Archaea လို႔ ေခၚတဲ့ အမ်ိဳးအစားတစ္မ်ိဳးလည္း Eukaryote ေတြနဲ႔နီးစပ္စြာ ခြဲထြက္သြားပါေသးတယ္။ သူတုိ႔ကေတာ့ Prokaryote လည္း Eukaryote လည္း မဟုတ္တဲ့ ကန္႔လန္႔ေကာင္ေတြေပါ့။ ဆုိေတာ့ကာ အေပၚကၿပထားတဲ့ ပံုအတိုင္းပါပဲ။ Prokaryote ေတြနဲ႔ Eukaryote ေတြဟာ အတူတကြ မွီတင္းၿဖစ္ေပၚနုိင္ပါတယ္။ အဲတာကိုလည္း လူ႔ကိုယ္ခႏၵာထဲမွာ ရွိတဲ့ bacteria ေတြကတင္ သက္ေသၿပနုိင္ပါတယ္။ Eukaryote ေတြကို Bacteria တစ္မ်ိဳးပဲ ၿဖစ္တဲ့ Eu-bacteria / true-bacteria ကေန ေပါက္ဖြားခဲ့တယ္လုိ႔ သိရပါတယ္။ Archaea နဲ႔ Eukaryote ေတြဟာ Eu-bacteria ေတြကေန ဆင္းသက္လာတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။ Archaea ေတြက Prokaryote ေတြပါ။ သူတုိ႔မွာ Nucleus မရွိပါဘူး။ ဆိုေတာ့ကာ အားလံုးေသာ သက္ရွိေတြဟာ common ancestor တစ္မ်ိဳးထဲကေနပဲ ဆင္းသက္လာတယ္လို႔ ဆုိရပါလိမ့္မယ္။

(ဆက္ရန္)

သက္ရွိေလးေတြ လံုးတံုးတံုး - ၁

ကေန႔ကေတာ့ ပ်င္းပ်င္းရွိတာနဲ႔ ေမာ္လီက်ဴးေခၚ မ်က္စိနဲ႔ တိုက္ရိုက္မၿမင္နုိင္တဲ့ အတံုးေလးေတြ အေၾကာင္း ေရးပါမယ္.. အင္ထရိုက ရွည္မယ္လုိ႔ ထင္မိပါတယ္...

cell ေတြနဲ႔ သက္ရွိေတြ အားလံုးကို ဖြဲ႔စည္းထားတယ္ဆုိတာကို စာဖတ္သူ သိမွာပါေနာ္။ အဲဒီ cell လုိ႔ေခၚတဲ့ အရာေလးေတြက မ်က္စိနဲ႔ တိုက္ရိုက္ၿမင္ဖုိ႔ မၿဖစ္နုိင္ပါဘူး။ အနီးစပ္ဆံုး ဥပမာေပးရရင္ ၾကက္ဥကို ခြဲၿပီး ပန္းကန္ၿပား တစ္ခ်ပ္ေပၚကို ခ်လိုက္ရင္ cell တစ္ခုရဲ႔ ေယဘုယ် ပံုသ႑န္ကို ေတြ႔ၿမင္နုိင္ပါတယ္။ cell တစ္ခုမွာ ၾကက္ဥအႏွစ္နဲ႔ အလားသ႑န္တူတ့ဲ အႏွစ္လံုး တစ္ခုပါပါတယ္။ အရင္တုနး္က ေရးဖူးတဲ့ စာတစ္ပုဒ္မွာ cell အေၾကာင္း ေရးဖူးၿပိးၿပီမုိ႔ ထပ္မေ၇းလိုေတာ့ပါဘူး။

ကမာၻေပၚမွာ cell ေတြက ပံုသ႑န္အမ်ိဳးမ်ိဳး အရြယ္အမ်ိဳးမ်ိဳး ကြဲၿပားေနၾကတာ အ့ံၾသဖုိ႔ေကာင္းပါတယ္။ အဲဒီလုိပဲ cell အေရအတြက္ကလည္း သက္ရွိတစ္မ်ိဳးနဲ႔တစ္မ်ိဳး အင္မတန္မွ ကြဲၿပားၿခားနားၾကပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ သက္ရွိေတြက တစ္ခုတည္းေသာ cell နဲ႔ ဖြဲ႔စည္းထားလို႔ အလြန္ေသးငယ္ၿပီး အဏုၿမဴမွန္ေၿပာင္းနဲ႔ ၾကည့္မွ ၿမင္ရသလို မနုႆလူသားလို ကိုယ္ခႏၵာ ၾကီးမားတဲ့ သတၱ၀ါမ်ားက်ၿပန္ေတာ့လည္း မေရမတြက္နိုင္တဲ့ cell ေပါင္းမ်ားစြာ စုစည္းတည္ရွိၿဖစ္တည္ရင္းနဲ႔ သက္ရွိလို႔ အမည္၀င္ေနၾကၿပန္ပါေလေရာ။

စာေရးသူေတြးမိတဲ့ အေတြးတစ္ခုက cell တစ္ခုကို သက္ရွိတစ္ေကာင္လို႔ ေခၚမယ္ဆုိရင္ လူဆိုတဲ့ သတၱ၀ါက သက္၇ွိတစ္ေကာင္တည္းလည္းၿဖစ္တယ္ သက္ရွိေတြ အမ်ားၾကီးစုၿပီးၿဖစ္တည္ေနတယ္လုိ႔လည္း ေခၚလုိ႔ ရမွာပဲလို႔။ တစ္ေရးနိုးေတာ့ အၾကံေပၚဆုိသလို ေဆာင္းညအိပ္မက္ ဂေယာက္ဂယက္ အေတြးေတြမုိ႔ အေတြးတစ္ခု သက္သက္အၿဖစ္ပဲ ေၿပာပါရေစ။

တစ္ခ်ုိဳ႕ ေသာ cell တစ္ခုတည္းရွိတဲ့အေကာင္ေလးေတြက သီးၿခားၿဖစ္တည္ေနၾကၿပီး တစ္ခ်ိဳ႕ေတြက တၿခားေသာ သက္ရွိေတြကို ေနွာင့္ယွက္ဖ်က္ဆီးၾကသလို တခ်ိဳ႕ေတြကေတာ့ တၿခားသက္ရွိေတြကို အက်ိဳးၿပဳၾကတာလည္း ရွိပါတယ္။ ဥပမာေၿပာရရင္ အစာအိမ္ အူလမ္းေၾကာင္းထဲမွာရွိတဲ့ ပိုးမႊားလို႔ ေခၚရမယ္ အေကာင္ေလးေတြက အစာေၿခရာမွာ အေထာက္အကူၿပဳပါတယ္။ လူေတြကိုယ္မွာရွိတဲ့ common flora လုိ႔ေခၚပါတယ္။ အဲဒီအေကာင္ေလးေတြ ကိုယ္ခႏၵာထဲမွာ ဘယ္ေလာက္ေတာင္ မ်ားေအာင္ စုၿပံဳေနၾကသလဲဆုိရင္ လူ႔ကိုယ္ခႏၶာအေလးခ်ိန္မွာ ၁-၁.၅ ကီလိုက ပိုးမႊားေတြရဲ႕ အေလးခ်ိန္ပါတဲ့။ ပိုးမႊားေတြဆုိလုိ႔ ဘာေတြလဲလုိ႔ ေမးမယ္ဆုိရင္ bacteria ေတြပါလုိ႔ ေၿပာပါရေစ။ ဗမာမွဳၿပဳလိုက္လို႔ပါ။) အဲဒီလိုလူနဲ႔ အၿခားသတၱ၀ါေတြကို ကိုယ္ခႏၵာတြင္းကေန အက်ိဳးၿပဳရံုတင္မကပဲ တခ်ိဳ႕ေတြက ပတ္၀န္းက်င္ကိုလည္း အက်ိဳးၿပဳၾကပါေသးတယ္။ တခ်ိဳ႕ေသာ ပိုးမႊားေတြက ေလထဲက nitrogen ဓာတ္ကို စုတ္ယူေပးပါတယ္။ nitrogen က ေလထုထဲမွာ မ်ားရင္ အက္ဆစ္မိုးရြာတတ္တယ္ ကမာၻ႔ ozone အလႊာအတြက္ မေကာင္းဘူးဆိုတဲ့ အခ်က္ေတြကိုေတာ့ စာဖတ္သူသိၿပီး ၿဖစ္မွာပါ။

cell ဆိုတဲ့ unit ေလးေတြက အမ်ိဳးအစားအားၿဖင့္ နွစ္ခု ၇ွိပါတယ္။ Prokaryote နဲ႔ Eukaryote ပါ။ cell တိုင္းမွာ မ်ိဳးရိုးဗီဇကို သယ္ေဆာင္တဲ့ ဗီဇ gene ေတြပါတယ္ဆုိတာ အရင္တုန္းက ပို႔စ္မွာေရးဖူးပါတယ္။ Prokaryote နဲ႔ Eukaryote ကြာၿခားပံုကုိလညး္ ေရးဖူးပါတယ္။ အဲေတာ့ အဲတာေတြကိုေက်ာ္ၿပီး အၿခားအရာေတြကို ဆက္ေၿပာပါရေစ။

(ဆက္ရန္..)

အစမ်ား၏ အစ

ဒီကမာၻေပၚမွာ သက္ရွိေပါင္း သန္း၁၀၀ေက်ာ္ ရွိပါတယ္လုိ႔ စာတစ္အုပ္က ဆိုပါတယ္။ အဲသလို မ်ားၿပားလွတဲ့ သက္ရွိေတြဟာ စာေရးသူတို႔ရဲ႕ နဂိုမူလသဘာ၀အတိုင္း သိရွိနားလည္နုိင္တဲ့ အကန္႔အတြင္းကေလးမွာတင္ တစ္ခုနဲ႔တစ္ခု မတူညီၾကပဲ ကြဲၿပားၿခားနားေနၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဘယ္လိုပင္ ကြဲၿပားေနၾကပါေစ တူညီတဲ့အခ်က္တစ္ခုကေတာ့ အားလံုးေသာ သက္ရွိမ်ားဟာ မ်ိဳးရိုးဗီဇကို အစဥ္အဆက္ လက္ဆင့္ကမ္းရၿခင္းပဲ ၿဖစ္ပါတယ္။ ထိုသို႔ လက္ဆင့္ကမ္းနိုင္ဖုိ႔ အတြက္ မ်ိဳးဆက္သစ္ေတြ လိုအပ္ပါတယ္။ ထိုကဲ့သို႔ လိုအပ္ေသာ မ်ိဳးဆက္သစ္မ်ား ရွိေနနိုင္ဖို႔ အတြက္ သက္ရွိနွင့္ ပတ္၀န္းက်င္ၾကားမွာ စြမ္းအင္ကို အသြင္သဏၭန္ အမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ အသံုးခ် ေၿပာင္းလဲေပးဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ (မွတ္ခ်က္။ စြမ္းအင္သည္ ကုန္ဆံုးသြားၿခင္း၊ ေပ်ာက္ပ်က္သြားၿခင္းမရွိပဲ သဏၭန္တစ္ခုမွတစ္ခုသို႔ ေၿပာင္းလဲသြားၿခင္းသာ ရွိပါတယ္ လုိ႔ အဆိုရွိပါတယ္)

စြမ္းအင္ကို ဘယ္လို ေၿပာင္းလဲေပးမယ္ ဘယ္လုိ အသံုးခ်ရမယ္ ဆိုတာကိုေတာ့ မ်ိဳးရိုးဗီဇကပဲ ထိန္းကြပ္ေပးပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔ ဘဲဥအစရွာမရသလုိပဲ သက္ရွိဆုိတဲ့အရာေတြကို ဘယ္အရာကေန ထိန္းခ်ဳပ္သလဲလို႔ ေမးခဲ့ရင္ေတာ့ အေတာ္ ေၿဖရခက္ပါလိမ့္မယ္။ သက္ရွိနဲ႔ တခ်ိဳ႕ေသာ သက္မဲ႔လုိ႔ သတ္မွတ္ခံထားရေသာ သက္ရွိမ်ား (ဥပမာ။ သစ္ပင္မ်ား စသည္..) တုိ႔ကို cell လို႔ေခၚတဲ့ အလြန္ေသးငယ္တဲ့ အမွဳန္အမႊားကေလးေတြနဲ႔ စုေပါင္းဖြဲ႕စည္းထားပါတယ္။

အဲဒီ cell ဆိုတဲ့ မွုန္မွဳန္မႊားမႊားအရာေလးေတြ အမ်ားၾကီးစုေပါင္းလာရကေနမွ လူအေသြးအသား အေၾကာအရိုး ကလီစာ ကိုယ္ခႏၵာ ကလီစာ စသည္ၿဖင့္ ၿဖစ္ေပၚလာၾကပါတယ္။ ဒီ cell ေလးေတြဟာ စကၠန္႔တုိင္း စကၠန္႔တုိင္းမွာ တၿပိဳင္နက္ ေသဆံုးသြားၾက ၿပန္အသစ္ၿဖစ္လာလိုက္ၾကနဲ႔ destruction နဲ႔ regeneration က ခႏၵာကိုယ္ေပၚမွာ အၿမဲၿဖစ္ေပၚေနပါတယ္။ (ခႏၵာကိုယ္ရဲ႕ ဦးေနွာက္လို တခ်ိဳ႕ေသာ အပိုငး္မ်ားမွာေတာ့ cell ေတြ အသစ္ၿပန္လည္ၿဖစ္ေပၚၿခင္းမရွိပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ဒီအပိုင္းေတြမွာ ေသဆံုးသြားခဲ့တဲ့ cell ေတြရဲ႔ ေနရာဟာ အၿမဲလစ္လပ္ေနပါတယ္။ စကားမစပ္ ဗုဒၵၿမတ္စြာ မိ္န္႔ၾကားေတာ္မူခဲ့တဲ့ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ ရုပ္ကို တကယ္တမ္းေသခ်ာ ခြဲၾကည့္ရင္ အမွဳန္အမႊားေလးေတြ ၿဖစ္ၿပီးပ်က္ေနတာပဲ ၿမင္ရတယ္ဆိုတာဟာ ဒီ cell ေတြ ေသသြားလိုက္ ပြားလာလိုက္ ၿဖစ္ေနတာကို ၿမင္ရတာလားလို႔ ေတြးမိပါတယ္။)

cell အမ်ိဳးအစားေတြက လူ႔ကိုယ္ခႏၵာေပၚမွာ ေနရာေပၚမူတည္ၿပီး ကြဲၿပားၾကပါတယ္။ cell ေတြ ဟာ ပထမၿဖစ္ေပၚလာစမွာ တစ္မ်ိဳး တစ္ပံုစံတည္းၿဖစ္ၿပီး တၿဖည္းၿဖည္းနဲ႔သာ ကြဲၿပားသြားၾကပါတယ္။

ထို အရာကေလးေတြရဲ႕ ပံုသဏၭန္က အခန္းငယ္ကေလးေတြလုိပဲၿဖစ္ၿပီး အတြင္းမွာ nucleus လုိ႔ေခၚတဲ့ အႏွစ္လံုးတစ္ခုနဲ႔ တၿခားေသာ အကာပါးေလးေတြ အုပ္ထားတဲ့ အရာကေလးမ်ားလဲ ပါ၀င္ပါတယ္။ nucleus အတြင္းမွာ သက္ရွိေတြရဲ႕ မ်ိဳးရိုးဗီဇမ်ားကို သိုေလွာင္ထားတဲ့ DNA ၾကိဳးေခ်ာင္းေလးေတြ ပါ၀င္ပါတယ္။ cell အတြင္းမွ အရာမ်ားအားလံုးကို organelles လုိ႔ေခၚၿပီး ဒီorganelles ေလးေတြဟာ ႏွစ္ခုထက္ပိုတဲ့ cell မ်ားနဲ႔ စုေပါင္းဖြဲ႔စည္းထားတဲ့ သက္ရွိမ်ားမွာသာ ရွိပါတယ္။

(http://www.fluwikie.com/uploads/Science/eukaryotic_cell.png)

သက္ရွိမ်ားကို cell အမ်ိဳးအစားအရ ခဲြၿခားရရင္ေတာ့ၿဖင့္ ႏွစ္မ်ိဳးနွစ္စား ခြဲၿခားလုိ႔ရပါတယ္။ prokaryote နဲ႔ eukaryote ပါ။ prokaryoteလုိ႔ေခၚတဲ့ သက္ရွိမ်ားမွာ nucleus လုိ႔ေခၚတဲ့ အနွစ္လံုး သီးၿခားမပါရွိတဲ့အတြက္ မ်ိဳးရိုးဗီဇမ်ားက nucleoid region လုိ႔ေခၚတဲ့ ေသးသြယ္ရွဳပ္ေထြးတဲ့ ၾကိဳးေလးမ်ား ပါ၀င္တဲ့ ဧရိယာအၿဖစ္ cell အတြင္းမွာ ရွိၾကပါတယ္။

eukaryote ေတြမွာေတာ့ အဲဒီ အေခ်ာင္းကေလးမ်ားက DNA လုိ႔ေခၚတဲ့ မ်ဳးိရိုးဗီဇဘဏ္ကေလးမ်ားအၿဖစ္နဲ႔ အကာပါးေလး တစ္ခုရဲ႔ ေအာက္မွာ nucleus လုိ႔အမည္ရတဲ့ အနွစ္လံုးေလးအၿဖစ္ စုစုစည္းစည္းၿဖစ္သြားပါတယ္။

သက္ရွိမ်ားကို cell အေရအတြက္နဲ႔ ခြဲၿခားသတ္မွတ္ၿပရရင္ေတာ့ unicellular နဲ႔ multicellular ဆိုၿပီး နွစ္မ်ိဳးနွစ္စား ရွိပါတယ္။ ေပးထားေသာနာမည္မ်ားနဲ႔ ကိုက္ညီစြာပဲဲ unicellular ၿဖစ္တဲ့ သက္ရွိမ်ားဟာ cell တစ္ခုသာပါရွိတဲ့အတြက္ အလြန္႔ အလြန္႔ကို ေသးငယ္ၿပီး သာမာန္မ်က္စိနဲ႔ ၾကည့္ၿမင္နုိင္ဖုိ႔ကေတာ့ လံုး၀မၿဖစ္နုိင္ပါဘူး။ အမ်ားစုေသာ ဘက္တီးရီးယားမ်ားဟာ unicellular သက္ရွိမ်ား ၿဖစ္ၾကပါတယ္။ multicellular သက္ရွိမ်ားကိုေတာ့ နွစ္ခုထက္ပိုတဲ့ cell ကေလးမ်ားနဲ႔ ဖြဲ႔စည္းထားပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ cell အေရအတြက္မ်ားေလေလ သက္ရွိအရြယ္အစားၾကီးမားေလေလပါပဲ။ သက္ရွိလူမ်ားဟာ multicellular eukaryote မ်ားၿဖစ္ပါတယ္။

ဒီေလာက္ဆိုရင္ေတာ့ၿဖင့္ cell အေၾကာင္းကို အက်မ္းၿဖင္း ေဖာ္ၿပၿပီးၿပီလို႔ ထင္မိပါတယ္။

==========================================================